Để gìn giữ ilimo, chúng ta gồng gánh biết bao trách nhiệm lớn lao, tuy nhiên, nhiều nét đẹp ilimo thiết thực vẫn đang bị lãng quên. Chúng ta đã làm nhiều việc thiết thực nhưng ít quan tâm đến khả năng bị đồng hóa qua hôn nhân do vấp phải chuyện đời tư. Theo tôi, con đường bị đồng hóa qua hôn nhân mới đáng lo ngại nhất, không những gây ra sự xao lãng về tinh thần của thế hệ hiện tại mà còn làm lai căng, pha loãng dòng máu dẫn đến tình trạng hậu duệ các thế hệ người lai chối bỏ nguồn gốc là Chăm, vứt bỏ cộng đồng Chăm để hòa vào cộng đồng khác “giàu có” hơn.

Khi nói đến hôn nhân, ta thường nghĩ đó là chuyện riêng tư, không quyền can thiệp, nhưng tôi viết bài này không phải bàn về vấn đề tình yêu, mà là vấn đề người Chăm bị đồng hóa khi kết hôn với người ngoại tộc. Trên khía cạnh tình yêu là vấn đề riêng tư, nhưng trên góc độ bị đồng hóa không còn là chuyện riêng tư nữa, nó đã trở thành một vấn đề xã hội lớn lao. Vì vậy, với tư cách là công dân của một nước dân chủ, có quyền tự quyết hậu vận của mình, chúng ta có thể mổ xẻ vấn đề này để bàn luận. 

Thế nào là đồng hóa?

Đồng hóa là quá trình bị hòa tan (mất đi) một bộ phận hay toàn bộ đặc tính của một tộc người này vào một tộc người khác.

Triết học Mác – Lênin cho rằng không phải mọi quá trình đồng hóa đều tiêu cực, nhưng căn cứ vào tinh hình xã hội Chăm hiện nay, tôi chỉ bàn đến vấn đề tiêu cực.

Tôi nghĩ, quá trình đồng hóa qua hôn nhân có thể  diễn ra ở mặt tinh thần và  thể chất.

Về mặt tinh thần, con người đánh mất mình qua ý thức tộc người, họ quên đi nếp sinh hoạt tốt đẹp của tổ tông.

Về mặt thể chất, dòng máu của một hay nhiều cá thể thuộc tộc người này bi hòa tan vào tộc người khác mạnh hơn, sinh ra các thế hệ người lai. Các thế hệ lai này dần dần bỏ quên dân tộc yếu thế đã sinh ra chúng.

Quá trình đồng hóa về mặt thể chất và quá trình tiến hóa khác nhau ở chỗ nào?

Một tộc người A khi bị quá trình đồng hóa về mặt thể chất thâu tóm thì sẽ bị mai một dần dần, ý thức của các thế hệ sau (các thế hệ người lai) về tộc người A của họ không còn, một điều dễ hiểu là do họ sở hữu nhiều dòng máu và tộc người A gặp nhiều khó khăn.

Ngược lại, quá trình tiến hóa không những không làm tộc người B mai một mà còn làm phong phú bộ gen của tộc người B.

Một bày cừu A có 10 con, bầy cừu B có 100 con, cho các con này ngẫu phối. Kết quả là bầy A bi sáp nhập vào bầy B, bộ gen của bầy A bị hòa tan vào bầy B,  bầy A đã bị bầy B đồng hóa,  còn bầy cừu B phong phú vốn gen hơn nghĩa là bầy cừu B tiến hóa.

So sánh này có vẻ khập khiễng vì con người khác với động vật. Chúng ta, chỉ có rất ít người, vào Sài Gòn học tập, làm ăn.., vẫn không chịu chung số phận như bầy cừu A. Nhưng sở dĩ chúng ta gắn kết được với nhau là do đâu?

Đó là do chúng ta nhờ có ý thức dân tộc, có bản sắc ilimo, một khi điều này không còn thì sẽ xảy ra điều gì? Chắc chắn chúng ta không tránh khỏi số phận của bầy cừu A.

Trong quá trình hội nhập với cộng đồng các dân tộc Việt Nam và quốc tế, chúng ta cần tiếp thu tinh hoa bản sắc các dân tộc này, đồng thời cũng cần xây dựng một nền ilimo phù hợp với đặc thù  văn hóa, lịch sử của dân tộc. Đảng và Nhà nước cũng khẳng định chúng ta hòa nhập chứ không hòa tan. Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân khác nhau, nên nảy sinh nhiều vấn đề khó khăn. 

Đâu là vấn đề?

Nhiều người Chăm, sau khi được cha mẹ nuôi lớn khôn, có nghề nghiệp khá ổn định, do một chuyện đời tư đã bỏ Chăm ra đi. 

Người Chăm theo thiết chế xã hội mẫu hệ nên phụ nữ có quyền cưới chồng, tuy thế, khi lấy chồng xã hội phụ hệ thì các chị em cũng bị ông chồng đó cưới đi, hậu quả là chị em dễ bị đồng hóa. Hiếm có người phụ nữ nào giữ được bản sắc ilimo Chăm khi lấy người ngoại tộc.

palei Ram, tôi đã chứng kiến nhiều cảnh xót xa. Cô A vốn là người nết na học giỏi, được Giáo hội Islam cử đi học tại Libya. Cô lấy chồng người Libya, vì vậy ông chồng người Libya cưới đi. Ở nơi đất lạ, hiển nhiên cô gái này khó mà giữ được bản sắc Chăm, các con của cô không nói được vài từ tiếng Chăm, khoảng cách giữa hai lần cô trở về thăm palei phải tính bằng năm.

Tôi thấy, tại các nước Islam, người ta hạn chế cho phụ nữ đi xa cũng có phần để tránh trường hợp này. Các bạn nghĩ xem phụ nữ Chăm có nên như vậy?

Ông A, vốn là một thanh niên học giỏi tuy nhà nghèo, sau khi trở thành y tá, lấy vợ ở Thành phố Hồ Chí Minh, cũng chẳng hơn, gần như ông đã quên mất cội nguồn của mình. Ông thỉnh thỏang mới gửi tiền về nhà cho người thân. Các con của ông đều sử dụng tiếng Việt, không nói được tiếng Chăm.

Nam giới người Chăm không có quyền cưới vợ về nhà, điều này cũng khiến phái mạnh dễ đánh mất mình. Tôi nghĩ nên cho phép đàn ông Chăm cưới vợ về nhà khi lấy vợ ngoại tộc, có như vậy ta mới hạn chế phần nào vấn đề đấng mày râu Chăm đánh mất mình, dù chúng ta ở xã hội mẫu hệ. Các bạn nghĩ như thế nào? 

Nhiều câu chuyện rơi nước mắt xảy ra, phần lớn những người kết hôn với người ngoại tộc đều không được hạnh phúc như họ mong muốn.

Ông B, người palei Ram, vốn là một thanh niên hiền lành, chăm chỉ làm ăn, kết hôn với người ở Nha Trang. Ở nơi đất lạ, không có đất làm ăn, ông sống một cuộc đời nghèo khổ, phải nhờ chính sách tình thương của Nhà nước. Con cái  không ai nói được tiếng Chăm. Rồi cho đến lúc già đi, ông nhớ quê hương, nhớ anh em ruột, nhớ hàng xóm láng giềng, không có tiền về quê, nên nghĩ ra một cách ướt đẫm giọt lệ. Ông bảo với một người đồng tộc palei Pa-mblap, bán thuốc nam ở đó, rằng có một người Chăm  palei Ram lấy vợ ở Nha Trang sắp chết. Thế là anh em, họ hàng ông than khóc thảm thiết, đi tới nơi mới vỡ lẽ. Ông B sụt sùi nước mắt, ôm anh em ruột, họ hàng mình khóc đau đớn.

Ông C, người palei Hamu Tanran, lấy vợ xa quê, khác tộc, khi còn trẻ sống như thế nào, tôi không biết, nhưng khi chết đi ông bị người vợ bỏ trong quan tài để ở palei Ram như thể là người xa lạ, không có một đám tang nào cho linh hồn được siêu thoát.

Điều này nhắc nhở giới trẻ thanh niên Chăm phải đắn đo suy nghĩ khi quyết định chuyện hôn nhân. Nếu không sẽ chịu chung số phận những người nêu trên. 

Hôn nhân là mối quan hệ ảnh hưởng nhiều đến vấn đề xã hội. Nếu các bạn không xem trọng, không sáng suốt khi lựa chọn người bạn trăm năm, đặc biệt khi kết hôn với người không cùng dân tộc, bạn sẽ dễ dàng đánh mất mình. Giới trẻ Chăm cần được trang bị một kiến thức tối thiểu về tình yêu và hôn nhân. Chúng ta phải gìn giữ nền ilimo không những làm phong phú bản sắc văn hóa dân tộc mà còn làm đa dạng nền văn hóa trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam. Đảng và Nhà nước cũng đã khẳng định các dân tộc trên đất nước Việt Nam được thống nhất trong đa dạng nên chúng ta có quyền giữ gìn và phát huy bản sắc ilimo của mình. 

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)

Thông tin tác giả Kiều Dung