Một ngày kia giữa đêm thu Hà Nội, truyện người khổng lồ – Damsan Chăm bất chợt sống dậy trong kí ức. Một lần, tình cờ trong một chuyến công tác, tôi gặp một giáo sư. Biết tôi là người Chăm, giáo sư nói say mê về xứ sở đền tháp Chăm kỳ vĩ, xứ sở của truyện kể dân gian đượm màu huyền diệu. Trong nét đẹp đầy quyến rũ đó, cái ấn tượng sâu nhất là giáo sư bắt gặp một người khổng lồ – Damsan trong truyện kể của người Chăm. Damsan vốn là nhân vật có tầm vóc to lớn, chân đứng ở Phan Rang, tay có thể với tới Phan Rí… Giáo sư kể chậm rãi từng từ, từng từ trong chất men say văn hóa giân dan. Những tên núi, tên sông quen thuộc trong dòng cổ tích Chăm bỗng cựa mình cất tiếng nói, lung linh muôn sắc màu trong cái nhìn, cái nghĩ mới trong tôi. Câu chuyện thực sự hồi sinh, thúc giục một kí ức. Kí ức của những đêm trăng quê, đám trẻ Chăm thường nghêu ngao hát bài đồng dao Chăm có tên ông Damsan.

      Trở về làng Chăm Phan Rang. Miền quê tôi sinh ra, lớn lên ở đây. Lớn lên cùng biết bao lễ tục, với thần thánh và cả thế giới tâm linh bao phủ màn sương huyền thoại. Ngược dòng thời gian, tôi cố đi trong màn sương ấy để tìm một vết tích, một dấu chân… Tôi đi khe khẽ nhẹ nhàng qua từng ngóc ngách của làng Chăm để tìm nhân vật ấy. Làng Chăm yên tĩnh co mình trong nắng gió. Vẫn là những dãy hàng rào muôn thuở bằng củi khô ngang dọc chạy dài vắng bóng cây xanh. Ở đây chỉ có cây xương rồng mọc lan. Từng khóm, từng khóm đứng im không cựa mình, thâu nhận vào mình từng giọt sương đêm để đơm hoa, kết trái. Thỉnh thoảng mới gặp cây me cổ thụ, trông xa xa như người khổng lồ. Tôi đi về hướng đó, hỏi thăm nhà cụ Mưm Mịt ở Văn Lâm. Một cụ ông hiểu biết về người khổng lồ năm xưa.

      Tôi bước vào nhà cụ, ánh nắng ban mai vừa chấm lên thềm, phía trước cửa là một cụ bà, nét mặt đôn hậu đang nhai trầu trong ánh mắt xa xăm. Hình như cụ bà đang đếm nhịp chày giã gạo của cô thôn nữ trước sân nhà.

–    Cháu đến có việc chi? Cụ bà hỏi.

–    Cháu đến để gặp cụ ông tìm hiểu về truyện cổ Chăm – người khổng lồ. Tôi trả lời.

      Cụ bà nhìn tôi như nhìn về quá khứ. Cụ bà vừa nói, vừa chỉ cụ ông đang nằm ngủ phòng bên cạnh. Tôi mừng thầm, lén nhìn vào: cụ vẫn còn ngái ngủ. Giấc ngủ làm cho tôi liên tưởng đến người khổng lồ năm xưa. Tôi bồi hồi chờ đợi. Cả tôi và cụ bà không ai dám đánh thức.

      Một lát sau cụ ông khoan thai bước đến, ngồi tiếp tôi trên bộ ván gỗ bóng láng với tách trà nóng mà cụ bà đã pha sẵn. Tôi thưa cụ ông về việc đi tìm người khổng lồ. Người khổng lồ – Damsan Chăm đã biến mất mấy trăm năm nay rồi. Ông Damsan không còn thấy đến Phan Rang mình nữa. Cụ nói một cách cả tin như vậy. Chậm rãi cụ kể tiếp: từ lâu lắm, cụ nhớ lại theo lời kể của người xưa, ông Damsan là người khổng lồ, chân ông bước đi như gió, tay ông có thể với tới trời. Ông ăn cơm ở Phan Rang, tay với tới bóc muối ở Cà Ná. Chính ông đã đào biển, gánh đất đá lên để xây núi. Có lần vì ông gánh đá quá nặng, bị gãy gánh, dọc đường đá rơi thành những vết tích núi Cà Đú, Đá Chẻ – Patơv Tablah ở Chung Mỹ, Đá Cày – Patơv Lingal ở Văn Lâm – Ninh Thuận … Hiện nay trên những tảng đá đó vẫn còn in dấu vết bàn chân người rất to. Đó là dấu chân người khổng lồ – ông Damsan. Cháu đến đó mà xem. Đến đây giọng ông dứt quãng, nhỏ dần. Cụ ông không còn nhớ gì thêm về người khổng lồ nữa.

      Đến làng Mỹ Nghiệp, tôi tìm gặp cụ Lâm Gia Tịnh. Một cụ có tầm vóc cao, vẻ phong thái, am hiểu nhiều về phong tục Chăm. Ngày hôm đó cụ tiếp tôi gần như trọn vẹn trong câu truyện hấp dẫn của người khổng lồ. Tuy không có gì mới thêm nhưng cụ có nhận xét chí lý. Truyện người khổng lồ – ông Damsan là câu truyện thần thoại được người Chăm truyền miệng chỉ đôi dòng. Không có thêm chi tiết nào khác, cũng như không có một cổ thư Chăm nào ghi lại truyện này. Cụ vừa nói, vừa đi lục tìm sách cổ Chăm như để minh chứng. Một lúc sau, cụ cầm tập sách có vẻ tự hào về cuốn sách mà cụ đã chép tay truyền lại từ mấy đời ở Phan Rí. Tập sách cổ không ghi lại truyện khổng lồ mà là truyện “Hai anh em Chàng Cao, Chàng Thấp – Kei Glaung, Kei Bier”. Chính câu truyện này, người Chăm hay lẫn lộn là câu truyện người khổng lồ và tạo nên dị bản, ông nói như vậy. Rời khỏi nhà cụ, bên hiên nhà tiếng sa quay sợi vẫn đều đều. Khung cửi dệt của bà mẹ Chăm vẫn liên tục trong tiếng thoi đưa trên nền vải muôn màu, muôn sắc. Không biết câu truyện thật bao nhiêu, thêu dệt bao nhiêu. Tôi muốn “tay sờ, mắt thấy” những bằng chứng sống động của người khổng lồ qua câu truyện cổ tích, truyền thuyết ngày xưa qua từng trang sách cổ.

      Đến làng Phước Lập, một trong những làng Chăm nghèo khổ nhất vùng. Một cảnh làng gây ấn tượng mạnh mẽ trong không gian rất riêng. Những căn nhà lụp xụp ngăn cách nhau bằng hàng rào cây khô cao thấp không đều. Xung quanh là những chú dê đang cắm cúi gặm những ngọn cỏ chỉ đã úa vàng. Tôi đến gặp cụ từ Tàu. Cụ già bảy mươi hai tuổi, tóc râu trắng như cước trong căn nhà tranh xiêu vẹo.

      Tôi bước đến từ tốn chào cụ. Bất chợt cụ ông hỏi tôi từ đâu đến

–        Cháu từ Phan Rang đến tìm người khổng lồ. Tôi trả lời như vậy.

      Cụ ông nhìn tôi chăm chăm như một người ở hành tinh khác đến. Tập trung suy nghĩ làm cho những vết nhăn trên khuôn mặt, trên trán của cụ sống dậy thần thái của một người am hiểu, tinh thông chữ nghĩa Chăm. Cụ ông như đắm chìm trong dòng cổ tích, rồi gằn giọng nói: tìm ông Damsan đấy à!?

      Cụ ngồi tiếp tôi trên một cái liếp đan bằng tre trải dưới đất. Trong căn nhà không rộng lắm, ngoài bó sách cổ Chăm cột treo lơ lửng trên trần nhà, bên cạnh hông cửa ra vào treo xoong cơm, niêu cá bằng cái gióng, tránh chú mèo qua đêm. Chính giữa cửa cái treo một cái đèn dầu đóng đầy khói đen kịt đã tắt. Trong những vật quan trọng cụ treo ấy, tôi chú ý đến bó sách chữ Chăm mà cụ đã giới thiệu đã truyền lại cách đây ba đời. Trong đó câu truyện người Khổng lồ cụ đã thuộc lòng từ hồi còn nhỏ. Cụ kể:

      Ngày xửa ngày xưa, thửa trái đất còn lung lay bồng bền, ở xứ Phan Rang có một chàng Khổng lồ, người Chăm thường gọi là ông Damsan. Ông có tầm vóc to lớn, sức khoẻ hơn người, ăn nhiều thúng cơm, uống cạn nước sông. Chân ông đứng ở Phan Rang, tay ông có thể với tới trời. Ông ăn cơm ở Phan Rang tay bóc muối ăn ở Cà Ná. Ông có công tách đất ra khỏi sự chiếm ngự của biển cả, ông đã dùng đôi vai của mình để gánh đất đá ngăn biển đắp núi. Có lần đôi gánh của ông bị gãy giữa đường, đá rơi xuống thành núi Cà Đú, vết tích Đá Chẻ – Patơv Talah, Đá Cày – Patơv Lingal ở Ninh Thuận ngày nay…

      Tôi miên man đắm chìm trong dòng suy nghĩ. Truyện người Khổng lồ Damsan chăm chỉ có thể thôi sao? Đó chỉ là câu chuyện thần thoại còn tản mác cho chúng ta thấy được bóng dáng và tầm vóc người khổng lồ đào biển xây núi của người Chăm thời viễn cổ. Damsan Chăm không có mối quan hệ gì chăng với Damsan Êđê – một nhân vật anh hùng trong sử thi đồ sộ của vùng Tây Nguyên và tôi nhớ có đọc và nghe đâu đó là bắt nguồn từ câu chuyện – Dalikal của người Chăm. Phải chăng, mô típ Damsan Chăm không dừng ở đấy mà đã đi vào nẻo rẽ khác trong rừng văn học Chăm phong phú, đa dạng. Ở đây, nếu so sánh với Damsan Êđê thì Damsan Chăm không đồ sộ, vắng đi bóng dáng của chàng trai anh hùng rực lửa, đầy khí phách đi tìm Nữ thần mặt trời.

      Câu truyện người khổng lồ – Damsan Chăm như thế nào? Về đâu? Tôi chưa thoả mãn. Tôi tiếp tục hỏi: thưa cụ, cụ có tư liệu Chăm cổ nào ghi chép về người khổng lồ không? Không chần chừ, cụ đặt ghế đứng lên, trong lúc miệng khấn vái, tay run rẩy từ từ mở bó sách chữ Chăm treo trên trần nhà xuống. Tập sách chữ Chăm bằng giấy xi măng nhàu nát, bốc lên mùi ẩm mốc. Bên trong nét chữ chân phương viết bằng ngòi tre vót nhọn, màu mực đen phai theo lớp bụi thời gian. Tôi đọc lướt nhanh, chỉ thấy thấp thoáng vài dòng truyện kể về người khổng lồ. Tôi liền hỏi mượn cụ tập sách.

      Cầm tập sách cổ trong tay, rời khỏi nhà cụ trong một cơn mưa chiều lất phất. Cơn mưa của đầu mùa tết Katê Chăm mát rượi. Phía xa, từ đỉnh núi tháp Po Rome mây đen di chuyển tụ lại thành khóm, thành khóm. Trông xa xa như hình người Khổng lồ đang rẽ chân mây, gánh đôi thùng nước đầy ắp trút xuống trần gian. Tháp Po Rome vẫn sừng sững ngự trị trên đồi cao hoang vắng. Hùng tráng, cô độc như đang trầm mình trong suy tưởng. Hình ảnh người Khổng lồ – Damsan heo hút tận trời mây.

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)

Thông tin tác giả