Chúng ta là những bản thể trong một vũ trụ không ngừng vận động bất kể chúng ta là ai và chúng ta từ đâu đến. Không có bất kỳ một giá trị văn hóa nào phù hợp với mọi giai đoạn phát triển của lịch sử loài người. Không có một trường phái kiến trúc nào vĩnh viễn ưu việt mọi lúc, mọi nơi. Và, kể cả những phát minh vĩ đại  nhất của nhân loại cũng không thể chỉ tồn tại một phiên bản duy nhất cho mọi thời đại. Ngôn ngữ cũng không nằm ngoài xu thế vận động chung của loài người. Mọi kiểu tư duy bất biến về một cuộc sống năng động đều dẫn đến sự trì trệ, hấp hối, sắp chết, sẽ chết trong tích tắt hoặc đã chết và chỉ có giá trị bảo tồn.

Dĩ biến đối với ngôn ngữ cần dựa trên nền tảng các giá trị cốt lõi. Dĩ biến nhưng không làm thay đổi bản chất của các giá trị đã làm nên chúng ta, giúp thế giới nhận ra chúng ta, gọi đúng tên chúng ta. Dĩ biến nhưng không khiến các thế hệ kế tiếp không nhận ra nổi hình hài của chúng ta, không còn gọi đúng tên chúng ta. Đó là điều kỳ vọng của cả cộng đồng.

Ranh giới khó vượt qua giữa dĩ biến và bất biến chính là tư duy tích cực hay tiêu cực,  cực đoan hay ôn hòa, bảo thủ hay dân chủ, cá nhân hay tập thể, xây dựng hay phá hoại,  thù địch hay thân thiện.

 Gần 10 năm nay, những tranh cãi xung quanh chuyện giữ nguyên Akhar Cham hay theo lối cải biên của BBSSCC quả là một nổi nhục của Chăm, nó làm phân hóa đáng kể xã hội Chăm, làm lãng phí trí tuệ, nguồn lực, làm rạn nứt mối gắn kết cộng đồng, làm tổn hại đến cả thâm tình anh em, thầy trò, bè bạn; tạo cơ hội cho một bộ phận không nhỏ những kẻ thiếu thiện chí và du côn khác ly gián chúng ta. Và, nguy hại hơn, nó còn có nguy cơ gây mất niềm tin, tạo sự hồ nghi của giới trẻ đối với các thế hệ đi trước và với cả các giá trị do ông cha để lại.

Xét ở nhiều khía cạnh, khủng hoảng này không là gì cả so với nhiều cuộc khủng hoảng khác trong cuộc sống hiện đại. Không to tát như tranh chấp ở biển Đông, không nguy nan như việc Triều Tiên đặt tên lửa Taepodong lên bệ phóng. Vậy, tạm gác qua những nguyên nhân khách quan, tại sao cộng đồng Chăm, nhất là các trí thức, các nhà nghiên cứu, các chuyên gia (khá hùng hậu) của Chăm không giải quyết nổi sự khủng hoảng nội tại này?

Điều làm nên sự khác biệt giữa chúng ta với nhau là sở hữu kỹ năng lắng nghe và khả năng thuyết phục người khác ủng hộ ý kiến của mình. Khả năng lắng nghe tốt sẽ xây dựng lòng tin, sự tín nhiệm và tôn trọng. Trong cuộc tranh cãi này, các ý kiến trái chiều đều không thể dung hòa do chúng ta không biết lắng nghe. Chúng ta cứ châm châm vào việc bắt những người có ý kiến, suy nghĩ và lập luận trái với mình phải chuyển sang lối tư duy, suy nghĩ và lập luận như của mình. Đó là cách hành xử kém văn minh trong tranh luận, thậm chí là trong tranh cãi. Chúng ta đang nhầm lẫn một cách ngây thơ giữa kiên định với bảo thủ, giữa tiếp kiến với phản kiến, giữa cái chung với cái riêng, giữa trước mắt với lâu dài, giữa tự ti với tự tin, giữa ngu muội và thông thái.

Không hẳn cái gì trước đây không có trong ngôn ngữ thì ngày nay cũng nhất quyết không được phép có. Không hẳn cái gì trước đây không có trong ngôn ngữ thì ngày nay nhất quyết phải có bằng mọi giá. Suy cho cùng, ngôn ngữ đơn giản chỉ là những quy ước và khi quy ước trở thành lệ, được cuộc sống tiếp nhận, hiểu thì nghiễm nhiên nó được cộng đồng công nhận. Tuy nhiên, việc còn lại là sự đánh đổi và mục tiêu của việc định vị các quy ước mới. Điều gì khiến chúng ta đánh đối cái cũ để lấy cái mới và điều gì khiến chúng ta từ chối tiếp nhận cái mới cần phải được phân tích, mổ xẻ thấu tình đạt lý với một tinh thần xây dựng nghiêm túc và chân tình. Hãy cùng nhau liệt kê ra tất cả cái được, cái mất khi làm mới ngôn ngữ của mình lẫn cả cái được, cái mất khi giữ nguyên Akhar Chăm trên tất cả các phương diện: lịch sử, văn hóa, bảo tồn, bảo tàng, giao tiếp thông dụng và cả xu hướng phát triển mới của công nghệ số … rồi đặt chúng lên một cái bàn cân, chúng ta sẽ nhìn thấy cái chúng ta thực sự cần là gì.

Trong cuộc tranh luận này còn có cả thái độ che giấu, biện minh cho cái sai, cái thiếu sót của chính mình trong quá khứ. Tào Tháo dù không bao giờ tự mình nói ra cái sai của mình nhưng vẫn cương quyết tự sửa sai. Chúng ta thì không. Tư duy sặc mùi quân chủ, gia trưởng, bảo thủ và mù quáng nhằm bảo vệ cái tôi theo kiểu “Quân vô hí ngôn, tứ mã nan truy” một cách lạc lỏng, vô bổ và tụt hậu đã khiến mọi cánh cửa đi đến sự đồng thuận gần như đang bị đóng sập lại.

Trong cuộc tranh luận này, chúng ta đã chưa nổ lực hết mình trong thuyết minh để chứng minh một cách thuyết phục luận điểm của mình mà sa đà vào việc lên án, phê phán thậm chí là kết tội lẫn nhau. Đó không phải tinh thần của những nhà khoa học, nhà nghiên cứu, trí thức.

Vậy chúng ta nên làm gì? Cá nhân tôi đề nghị:

Mỗi một trường phái hãy cử ra một người đại diện, làm đầu mối và là người phát ngôn duy nhất, có giá trị nhất cho quan điểm, lập luận và ý ́chí của nhóm mình. Tránh thiếu thống nhất trong phát ngôn, hỗn độn trong giao tiếp, tranh luận. Và, quan trọng nhất hãy chuẩn bị đầy đủ các luận cứ, dẫn luận, hệ thống lại những cái MẤT- ĐƯỢC của việc cải tiến Akhăr Chăm và việc giữ nguyên Akhăr Chăm. Sau đó, hãy ngồi lại với nhau, thuyết minh, phản biện và cùng tìm cách giải quyết khủng hoảng này. Cần thiết, nếu vẫn còn những điểm không thể đi đến sự đồng thuận chúng ta có thể thành lập hội đồng trọng tài để phán quyết hoặc thậm chí thuê hẳn một công ty kiểm toán trung lập nào đó làm khảo sát, trưng cầu, biểu quyết những điểm không đồng thuận.      

Hãy hành xử như những người quân tử thực thụ. Và một khi, chúng ta không đủ sức thuyết phục người khác đi theo ý chí của mình thì cần phải hiểu rằng ngay vào thời điểm diễn ra tranh luận cụ thể này chúng ta đã thất bại, lạc hậu; ý chí và quan niệm của chúng ta không có hoặc có ít sự hậu thuẫn hơn một quan điểm nào đó khác.

Biết chấp nhận thất bại một cách lịch sự và văn minh cũng thể hiện một nhân cách tốt.

Đây hoàn toàn là chuyện của Chăm, chỉ có Chăm mới có thể thu xếp được. Không cơ quan, đoàn thể, chính quyền và … không ai khác tất can thiệp hay can gián. Vậy mà Chăm không làm được chuyện của chính mình, hoàn toàn nằm trong khả năng của mình. Nhục và buồn thay.

 

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 10.0/10 (1 vote cast)
Dĩ biến hay bất biến- Phần 1: Xung quanh tranh cãi về Akhar Chăm, 10.0 out of 10 based on 1 rating
Jalau Anưk

Thông tin tác giả Jalau Anưk